وقتی صحبت از تناسب اندام میشود، بیشتر افراد تنها به عدد وزن روی ترازو توجه میکنند. اما واقعیت این است که وزن بهتنهایی معیار دقیقی برای سلامت بدن نیست. ممکن است دو نفر وزن مشابهی داشته باشند، اما ترکیب بدن آنها کاملاً متفاوت باشد. اینجاست که دستگاه آنالیز ترکیب بدن وارد عمل میشود و تصویری دقیقتر از وضعیت سلامتی و تناسب اندام ارائه میدهد.
ترکیب بدن یعنی چه؟
ترکیب بدن (Body Composition) به نسبت اجزای مختلف بدن اشاره دارد:
توده عضلانی (Muscle Mass)
چربی بدن (Body Fat)
آب بدن (Body Water)
توده استخوانی (Bone Mass)
برخلاف ترازوهای معمولی که فقط وزن کل را نشان میدهند، دستگاه آنالیز ترکیب بدن این اجزا را بهصورت جداگانه اندازهگیری میکند تا تصویر واقعیتری از وضعیت بدنی فرد ارائه دهد.
دستگاه آنالیز ترکیب بدن چگونه کار میکند؟
اکثر دستگاههای مدرن از فناوریای به نام BIA (Bioelectrical Impedance Analysis) استفاده میکنند.
در این روش، جریان الکتریکی بسیار ضعیفی از بدن عبور داده میشود. از آنجا که آب، چربی و عضله مقاومت الکتریکی متفاوتی دارند، دستگاه میتواند بر اساس سرعت عبور جریان، ترکیب بدن را محاسبه کند. نکته: این جریان بسیار ضعیف و کاملاً بیخطر است و در چند ثانیه انجام میشود.
چه اطلاعاتی از دستگاه دریافت میشود؟
بسته به مدل دستگاه، اطلاعات زیر قابل اندازهگیری است
شاخص توده بدنی (BMI)
یکی از شناختهشدهترین شاخصهاست که از نسبت وزن به قد محاسبه میشود. BMI نشان میدهد که در محدوده وزن سالم هستید یا خیر. اما به تنهایی کافی نیست، چون بین وزن عضله و چربی تفاوتی قائل نمیشود — به همین دلیل سایر شاخصها هم مهماند.
درصد چربی بدن (Body Fat Percentage)
این عدد نشان میدهد چند درصد از وزن بدن شما از چربی تشکیل شده است.
چربی بدن شامل چربی زیرپوستی و چربی احشایی (دور اندامهای داخلی) است.
در حالت طبیعی، برای آقایان حدود ۱۰ تا ۲۰٪ و برای خانمها ۲۰ تا ۳۰٪ مناسب است.
چربی احشایی (Visceral Fat)
این چربی در اطراف اندامهای داخلی مثل کبد و معده تجمع پیدا میکند و خطرناکترین نوع چربی است، چون با بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و مشکلات قلبی مرتبط است.
دستگاه با عددی بین ۱ تا ۲۰ میزان چربی احشایی را مشخص میکند؛ عدد کمتر از ۱۰ معمولاً نرمال است.
توده عضلانی (Muscle Mass)
یکی از مهمترین شاخصها برای ورزشکاران و افرادی است که در حال چربیسوزی یا عضلهسازی هستند. دستگاه میزان عضله موجود در کل بدن و گاهی تفکیکشده برای اندامها (بازو، پا، تنه) را نشان میدهد. افزایش این عدد نشانه پیشرفت در تمرین و تغذیه مناسب است.
توده بدون چربی (Lean Body Mass)
این شاخص شامل همه چیز به جز چربی است؛ یعنی عضله، آب، استخوان و اندامهای داخلی. این عدد برای محاسبه سوختوساز بدن و میزان کالری مورد نیاز بسیار مفید است.
توده استخوانی (Bone Mass)
تخمینی از وزن استخوانها در بدن است.
اگرچه تغییرات آن معمولاً اندک است، اما میتواند نشانهای از سلامت استخوان و تراکم آن باشد، بهویژه برای خانمها در سنین بالاتر.
آب بدن (Body Water Percentage)
درصد آب موجود در بدن را نشان میدهد که معمولاً بین ۵۰ تا ۷۰ درصد است.
کمبود آب میتواند باعث خستگی، کاهش تمرکز و افت عملکرد ورزشی شود.
افزایش یا کاهش ناگهانی آب بدن میتواند نشانه مشکلات تغذیهای یا تعریق زیاد در تمرین باشد.
نرخ متابولیسم پایه (BMR – Basal Metabolic Rate)
این عدد نشان میدهد بدن شما در حالت استراحت مطلق، چه مقدار کالری برای عملکرد طبیعی (تنفس، ضربان قلب، دمای بدن و…) مصرف میکند.
دانستن BMR کمک میکند برنامهی غذایی دقیقتری برای کاهش یا افزایش وزن تنظیم کنید.
سن متابولیکی (Metabolic Age)
دستگاه با مقایسهی نرخ متابولیسم شما با میانگین افراد همسن، سن متابولیکیتان را تخمین میزند. اگر سن متابولیکی شما کمتر از سن واقعیتان باشد، یعنی بدنتان در وضعیت خوبی قرار دارد!
چربی زیرپوستی (Subcutaneous Fat)
چربیای که درست زیر پوست ذخیره میشود.
در حد معمول مفید است چون بدن را از سرما محافظت میکند، اما مقدار زیاد آن ظاهر بدن را تغییر داده و باعث چاقی ظاهری میشود.
نسبت دور کمر به باسن (WHR)
برخی مدلهای پیشرفتهتر این شاخص را نیز محاسبه میکنند.
این نسبت میزان تجمع چربی در ناحیه شکم را نشان میدهد.
نسبت بالاتر از ۰.۹ در آقایان و ۰.۸ در خانمها معمولاً نشانهی خطر چاقی شکمی است.
